سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
230
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
11 - آنكه يكى از دو لفظ ملحق به متجانسين از جهت شبه اشتقاق در وسط مصراع اوّل و ديگرى در آخر مصراع دوّم واقع باشد مانند آنچه در قول ابو العلاء معرّى آمده : لو اختصرتم من الاحسان زرتكم * و العذب يهجر للافراط فى الخصر يعنى : اگر از احسان و نيكى كم كرده بوديد زيارت كرده بودم شما را و آب شيرين و خوشگوار وقتى زياد سرد و خنك باشد مورد اجتناب واقع مىشود . شاهد در اينستكه ذكر [ الخصر ] در آخر مصراع دوّم از باب ردّ العجز على الصدر ه ( اختصرتم ) در اوّل مصراع اوّل است مىباشد و جامع بين ايندو لفظ شبه اشتقاق است . شارح گويد : كلمه [ فى الخصر ] يعنى فى البرودة و حاصل معناى بيت اين است كه : بعد و دورى من از شما بخاطر كثرت و زيادى احسان شما بر من است . برخى از ادباء پنداشتهاند كه اينمثال مكرّر است زيرا لفظ [ اختصرتم ] در حشو و وسط مصراع اوّل است چنانچه در بيتى كه قبل از آن ذكر شد امر چنين بود . اين قائل توجّه نكرده كه در بيت قبلى دو لفظ جامعشان اشتقاق بوده ولى در اين بيت جامع شبه اشتقاق مىباشد . پس از آن شارح گويد :